پاراشوت آسانسور هیدرولیک

پاراشوت (Parachute) آسانسور، که به آن ترمز ایمنی نیز گفته می‌شود، یک سیستم ایمنی ضروری در آسانسورها است که در مواقع اضطراری، مانند افزایش بیش از حد سرعت کابین یا پارگی سیم بکسل، فعال شده و کابین را متوقف می‌کند. این سیستم نقش حیاتی در جلوگیری از سقوط کابین و افزایش ایمنی مسافران دارد. در ادامه ویژگی‌ها و نحوه عملکرد پاراشوت آسانسور هیدرولیک را بررسی می‌کنیم.

پاراشوت آسانسور هیدرولیک چیست؟

در آسانسورهای کششی که با سیم بکسل و موتور کار می‌کنند، پاراشوت نقش مهمی در ایمنی دارد. اما در آسانسور هیدرولیک که با جک هیدرولیکی حرکت می‌کنند، پاراشوت کمتر استفاده می‌شود. با این حال، در برخی شرایط خاص، برای افزایش ایمنی، از سیستم پاراشوت در این نوع آسانسورها هم استفاده می‌شود.

چرا پاراشوت در آسانسورهای هیدرولیک کمتر استفاده می‌شود؟

در آسانسورهای کششی، اگر سیم بکسل‌ها پاره شوند، کابین ممکن است سقوط کند. اما در آسانسورهای هیدرولیک، کابین مستقیما توسط جک هیدرولیکی از پایین هل داده می‌شود و خطر سقوط آزاد کابین کمتر است. با این وجود، در برخی شرایط، نشت روغن، خرابی شیرهای کنترل فشار، یا شکستگی مکانیکی جک ممکن است باعث سقوط ناگهانی کابین شود، که در این موارد از پاراشوت آسانسور هیدرولیک استفاده می‌شود.

نحوه عملکرد پاراشوت در آسانسورهای هیدرولیک

در آسانسورهای هیدرولیک، سیستم پاراشوت به ‌عنوان یک مکانیسم مکمل ایمنی عمل می‌کند و تنها در شرایط اضطراری فعال می‌شود. این سیستم در آسانسورهای هیدرولیک غیر مستقیم (Indirect) که از سیم بکسل و قرقره برای حرکت کابین استفاده می‌کنند، ضروری‌تر است. در ادامه، عملکرد دقیق پاراشوت آسانسور هیدرولیک را توضیح خواهیم داد.

1. تشخیص شرایط اضطراری توسط پاراشوت آسانسور هیدرولیک

پاراشوت در آسانسور هیدرولیک زمانی فعال می‌شود که سرعت کابین از حد مجاز بیشتر شود. این افزایش سرعت معمولا در اثر یکی از موارد زیر رخ می‌دهد:

• پارگی یا شل شدن سیم بکسل (در سیستم‌های غیر مستقیم)
• خرابی شیرهای کنترل فشار روغن که باعث حرکت غیر قابل‌کنترل جک هیدرولیک می‌شود
• نشتی روغن از سیستم جک که موجب کاهش ناگهانی فشار و سقوط کابین می‌شود
• خطای مکانیکی در سیستم تعلیق

در این شرایط، گاورنر (Governor) که معمولا در آسانسورهای کششی وجود دارد، یا یک سنسور سرعت در آسانسور هیدرولیک، این تغییرات را تشخیص داده و فرمان فعال‌سازی پاراشوت را صادر می‌کند.

2. فعالسازی مکانیزم پاراشوت آسانسور هیدرولیک

بعد از تشخیص شرایط اضطراری، مکانیزم قفل ‌کننده پاراشوت آسانسور هیدرولیک وارد عمل می‌شود. این سیستم از دو بخش تشکیل شده است:

1-مکانیزم قفل مکانیکی:

در این سیستم، وقتی سرعت کابین بیش از حد مجاز شود، چرخ گاورنر یا یک سنسور سرعت، ضامن قفل را آزاد می‌کند.

بازوهای پاراشوت که روی ریل‌های کابین نصب شده‌اند، به سمت بیرون حرکت کرده و با ریل‌ها درگیر می‌شوند. اصطکاک بین ریل‌ها و پاراشوت باعث توقف تدریجی کابین می‌شود.

2-سیستم ترمز تدریجی (در مدل‌های پیشرفته):

در برخی مدل‌های پیشرفته، سیستم پاراشوت آسانسور هیدرولیکی تدریجی استفاده می‌شود تا توقف ناگهانی و شوک به کابین وارد نشود. در این حالت، پاراشوت به جای قفل کردن فوری، از طریق سیستم‌های هیدرولیکی یا فنری، نیروی اصطکاک را به ‌تدریج افزایش داده و کابین را آرام‌تر متوقف می‌کند.

3. توقف کامل کابین

وقتی پاراشوت فعال شود، کابین به‌ صورت امن روی ریل‌های راهنما قفل می‌شود و از سقوط بیشتر آن جلوگیری می‌کند. این مرحله با موارد زیر همراه است:

• قطع فرمان حرکت آسانسور: سیستم کنترل آسانسور به‌ طور خودکار حرکت را متوقف می‌کند تا از خطرات بیشتر جلوگیری شود.
• فعال‌ شدن آلارم اضطراری: در برخی مدل‌ها، پس از فعال شدن پاراشوت، هشدار به سیستم کنترل مرکزی ارسال می‌شود.
• باز شدن شیرهای اطمینان جک هیدرولیک (در برخی سیستم‌ها): این کار باعث جلوگیری از فشار بیش از حد در جک می‌شود.

4. بازگرداندن کابین به وضعیت عادی

بعد از فعال‌شدن پاراشوت آسانسور هیدرولیک، آسانسور نمی‌تواند به ‌صورت خودکار دوباره حرکت کند و نیاز به بررسی توسط تکنسین دارد. روند آزادسازی پاراشوت و راه‌اندازی مجدد آسانسور شامل مراحل زیر است:

1. بررسی علت فعال ‌شدن پاراشوت توسط تکنسین فنی
2. بازنشانی مکانیزم پاراشوت به حالت اولیه
3. بررسی سیستم هیدرولیک و سیم‌بکسل‌ها در صورت وجود خرابی
4. آزمایش حرکت آسانسور قبل از راه‌اندازی مجدد

مقایسه عملکرد پاراشوت در آسانسورهای کششی و هیدرولیک

انواع پاراشوت آسانسور هیدرولیک

پاراشوت در آسانسورهای هیدرولیک غیر مستقیم که از سیم ‌بکسل و قرقره برای حرکت کابین استفاده می‌کنند، بیشتر ضروری هستند. انواع پاراشوت مورد استفاده در این نوع آسانسورها از نظر مکانیزم عملکرد و سرعت توقف کابین به چند دسته تقسیم می‌شوند که در ادامه هرکدام را توضیح می‌دهیم.

1. پاراشوت لحظه‌ای (Instantaneous Safety Gear)

• مناسب برای آسانسورهای با سرعت پایین (کمتر از 1 متر بر ثانیه)
• توقف سریع و ناگهانی کابین

در این نوع پاراشوا آسانسور هیدرولیک، هنگامی که سرعت کابین از حد مجاز عبور کند، مکانیزم قفل ‌کننده بلافاصله درگیر شده و کابین را به‌طور ناگهانی متوقف می‌کند.

این کار با ایجاد اصطکاک شدید بین فک‌های پاراشوت و ریل‌های راهنما انجام می‌شود. معمولا در آسانسورهای هیدرولیک با مسیرهای کوتاه و ظرفیت کم استفاده می‌شود.

مزایا:

• طراحی ساده و هزینه کمتر
• عملکرد سریع در مواقع اضطراری

معایب:

• توقف ناگهانی می‌تواند باعث تکان شدید کابین شود
• امکان آسیب به تجهیزات یا مسافران در سرعت‌های بالا

2. پاراشوت لحظه ای با ضربه‌ گیر (Instantaneous Safety Gear with Buffering)

• مناسب برای آسانسورهای با سرعت بین 1 تا 1.5 متر بر ثانیه
• توقف سریع، اما با کاهش شدت ضربه

این نوع پاراشوت مانند پاراشوت لحظه‌ای عمل می‌کند، اما با یک تفاوت مهم: وجود ضربه‌گیر (دمپر یا فنر) در مکانیزم قفل‌کننده! وقتی پاراشوت آسانسور هیدرولیکی فعال می‌شود، ضربه‌گیر باعث می‌شود که نیروی توقف به‌ صورت تدریجی‌تر جذب شود و شوک به کابین و مسافران کمتر شود. معمولا در آسانسورهای هیدرولیک غیر مستقیم با مسیر طولانی‌تر از این نوع استفاده می‌شود.

مزایا:

• کاهش شدت ضربه به کابین و ریل‌ها
• افزایش ایمنی برای مسافران

معایب:

• نسبت به پاراشوت لحظه‌ای معمولی پیچیده‌تر و گران‌تر است

3. پاراشوت تدریجی (Progressive Safety Gear)

• مناسب برای آسانسورهای پرسرعت (بیش از 1.5 متر بر ثانیه)
• توقف نرم و تدریجی کابین

در این نوع، پاراشوت به سیستم هیدرولیکی یا فنری مجهز است که هنگام درگیر شدن، نیروی اصطکاک را به تدریج افزایش می‌دهد. برخلاف مدل‌های لحظه‌ای که کابین را ناگهانی متوقف می‌کنند، پاراشوت تدریجی به آرامی سرعت کابین را کاهش داده و آن را متوقف می‌کند. این سیستم برای آسانسورهای با ظرفیت بالا و حرکت طولانی مناسب است.

مزایا:

• جلوگیری از تکان‌های شدید و آسیب به مسافران
• عملکرد ایمن‌تر در مقایسه با پاراشوت لحظه‌ای

معایب:

• هزینه بالاتر و طراحی پیچیده‌تر
• نیاز به فضای بیشتری در آسانسور

4. پاراشوت آسانسورهای هیدرولیک با جک مستقیم (Direct Acting Safety Gear)

• مناسب برای آسانسورهای هیدرولیک مستقیم با ظرفیت بالا
• ترکیب سیستم مکانیکی و کنترل فشار روغن

در آسانسورهای هیدرولیک مستقیم که مستقیما روی جک حرکت می‌کنند، پاراشوت مکانیکی به ‌تنهایی کافی نیست، زیرا سیستم جک و روغن نیز باید کنترل شود. این سیستم ترکیبی از پاراشوت مکانیکی و یک مکانیزم کنترل فشار روغن است که در صورت افزایش غیرعادی سرعت یا افت ناگهانی فشار، شیرهای ایمنی را بسته و از سقوط جلوگیری می‌کند. در برخی مدل‌ها، یک قفل مکانیکی روی جک هیدرولیک نصب می‌شود که هنگام کاهش ناگهانی فشار، جک را در همان وضعیت نگه می‌دارد.

مزایا:

• افزایش ایمنی در آسانسورهای هیدرولیک با جک مستقیم
• جلوگیری از سقوط ناگهانی کابین در صورت خرابی سیستم جک

معایب:

• نیاز به تنظیمات دقیق برای هماهنگی بین پاراشوت و کنترل فشار روغن

جدول مقایسه انواع پاراشوت آسانسور هیدرولیک

نحوه نصب پاراشوت آسانسور

نصب پاراشوت آسانسور یک فرآیند دقیق و حساس است که باید طبق استاندارد انجام شود. ابتدا، مکانیزم پاراشوت بر روی یوک کابین آسانسور یا وزنه تعادل (در آسانسورهای کششی) نصب می‌شود. سپس، ریل‌های راهنما بررسی شده و تنظیمات لازم انجام می‌شود تا اطمینان حاصل شود که پاراشوت در هنگام عملکرد، به‌درستی روی ریل‌ها قفل می‌شود. در آسانسورهای هیدرولیک غیرمستقیم، پاراشوت باید در قسمت پایین کابین، جایی که نیروی وارده را به‌ خوبی تحمل کند، نصب شود. پس از نصب مکانیکی، سیم ‌بکسل یا گاورنر که وظیفه فعال‌سازی پاراشوت را بر عهده دارد، تنظیم می‌شود تا در صورت افزایش سرعت غیرمجاز، سیستم ایمنی را فعال کند. در نهایت، آزمایش عملیاتی برای اطمینان از عملکرد صحیح پاراشوت انجام می‌شود تا هنگام وقوع خطا، از ایمنی مسافران اطمینان حاصل شود.

نکات مهم هنگام نصب پاراشوت آسانسور

• انتخاب نوع مناسب پاراشوت باید مطابق با نوع آسانسور (هیدرولیک یا کششی) و سرعت عملکرد آن باشد.
• بررسی استاندارد بودن ریل‌های راهنما: ریل‌ها باید کاملا تراز و بدون انحراف باشند تا پاراشوت در صورت عملکرد، به ‌درستی قفل شود.
• محکم بودن پیچ‌ها و اتصالات: تمامی پیچ‌ها، مهره‌ها و اجزای نگهدارنده باید سفت شوند تا از شل شدن جلوگیری شود.
• آزمایش عملکرد قبل از بهره‌برداری: قبل از راه‌اندازی آسانسور، باید یک تست سقوط کنترل ‌شده انجام شود تا از عملکرد صحیح پاراشوت اطمینان حاصل شود.
• بررسی سیستم روغن‌کاری: در پاراشوت‌های تدریجی، سیستم کنترل اصطکاک باید به ‌درستی تنظیم و روغن‌کاری شود تا کاهش سرعت نرم و تدریجی باشد.
• رعایت دستورالعمل‌های سازنده: هر مدل پاراشوت ممکن است تنظیمات و نحوه نصب متفاوتی داشته باشد که باید طبق توصیه سازنده انجام شود.
• بازرسی دوره‌ای پس از نصب: پس از نصب، باید در فواصل زمانی مشخص، عملکرد پاراشوت آسانسور هیدرولیک بررسی شود تا از صحت عملکرد آن اطمینان حاصل شود.

رعایت این نکات باعث افزایش ایمنی و عملکرد صحیح پاراشوت در آسانسور هیدرولیک خواهد شد.

اجزای تشکیل دهنده پاراشوت آسانسور هیدرولیک

پاراشوت آسانسور هیدرولیک از چندین بخش اصلی تشکیل شده که هر یک وظیفه‌ای خاص در عملکرد سیستم دارند. این اجزا شامل موارد زیر هستند:

• بدنه پاراشوت (Frame or Housing): ساختار فلزی مقاومی که اجزای داخلی پاراشوت را در بر می‌گیرد و روی یوک کابین یا وزنه تعادل نصب می‌شود.
• فک‌های قفل‌کننده (Jaws or Clamping Mechanism): قطعاتی که هنگام فعال شدن پاراشوت، روی ریل‌های راهنما قفل شده و از حرکت کابین جلوگیری می‌کنند. در پاراشوت‌های تدریجی، این فک‌ها به گونه‌ای طراحی شده‌اند که اصطکاک تدریجی ایجاد کنند.
• فنرهای ضربه‌گیر (Buffer Springs): در برخی مدل‌ها، این فنرها کمک می‌کنند که توقف کابین نرم‌تر و بدون شوک شدید باشد. در پاراشوت‌های لحظه‌ای با ضربه‌گیر، این فنرها شدت ضربه را کاهش می‌دهند.
• اهرم تحریک (Trigger Lever): یک بازوی مکانیکی که با فرمان گاورنر فعال شده و باعث بسته شدن فک‌های پاراشوت روی ریل می‌شود.
• سنسورهای کنترل (در مدل‌های جدید): در برخی مدل‌های پیشرفته، سنسورهای الکترونیکی برای کنترل وضعیت پاراشوت نصب می‌شود که وضعیت عملکرد آن را به تابلوی کنترل آسانسور گزارش می‌دهند.

انواع سیستم های ایمنی در آسانسورهای هیدرولیک

از آنجا که آسانسورهای هیدرولیک به طور طبیعی کمتر در معرض سقوط آزاد هستند، سیستم‌های ایمنی زیر نیز برای اطمینان بیشتر در این نوع آسانسورها نصب می‌شود:

قیمت پاراشوت آسانسور هیدرولیک

قیمت پاراشوت آسانسور هیدرولیک به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله نوع پاراشوت (لحظه‌ای یا تدریجی)، ظرفیت آسانسور، برند سازنده، استانداردهای ایمنی و متریال به‌کاررفته در ساخت آن. پاراشوت‌های تدریجی که بیشتر در آسانسورهای هیدرولیک غیر مستقیم مورد استفاده قرار می‌گیرند، به دلیل مکانیزم کنترل‌ شده و سیستم کاهش سرعت نرم‌تر، قیمت بالاتری نسبت به مدل‌های لحظه‌ای دارند. همچنین، برندهای معتبر بین‌المللی به دلیل کیفیت بالاتر، استانداردهای سختگیرانه‌تر و طول عمر بیشتر، قیمت بیشتری نسبت به نمونه‌های داخلی دارند.

علاوه بر این، هزینه‌های نصب و نگهداری دوره‌ای نیز بر قیمت نهایی تأثیرگذار است. در بازار، پاراشوت‌های هیدرولیک ایرانی معمولا قیمت مناسب‌تری نسبت به مدل‌های وارداتی دارند، اما در برخی موارد، بسته به تکنولوژی و کیفیت ساخت، نمونه‌های خارجی ممکن است گزینه‌ای مطمئن‌تر برای پروژه‌های حساس باشند.

در سال 1403 قیمت پاراشوت آسانسور هیدرولیک از 2 میلیون تومان شروع می‌شود.

آیا استفاده از پاراشوت در آسانسور هیدرولیک ضروری است؟

در آسانسورهای هیدرولیک مستقیم (Direct) به دلیل اینکه کابین مستقیما روی جک قرار دارد، استفاده از پاراشوت ضروری نیست، زیرا کابین به‌ خودی ‌خود سقوط نمی‌کند، اما در آسانسورهای هیدرولیک غیرمستقیم (Indirect) که از سیم ‌بکسل و قرقره استفاده می‌کنند، پاراشوت برای جلوگیری از سقوط ناشی از خرابی سیستم تعلیق به کار می‌رود.

سیستم پاراشوت در آسانسورهای هیدرولیک به همراه شیرهای کنترل اضطراری، سوپاپ ضد سقوط و سنسورهای فشار روغن کار می‌کند تا ایمنی بیشتری داشته باشد.

بنابراین، نصب پاراشوت آسانسورهای هیدرولیک نقش مکملی دارد و الزامی نیست. این قطعه در کنار سایر سیستم‌های ایمنی، از سقوط کابین جلوگیری می‌کند.

سوالات متداول درباره پاراشوت آسانسور هیدرولیک

۱. آیا تمامی آسانسورهای هیدرولیک به پاراشوت نیاز دارند؟

خیر، آسانسورهای هیدرولیک مستقیم (Direct) که بدون سیم ‌بکسل کار می‌کنند، نیازی به پاراشوت ندارند، زیرا مستقیماً روی پیستون قرار دارند. اما در آسانسورهای هیدرولیک غیر مستقیم (Indirect) که از سیم‌ بکسل و فلکه استفاده می‌کنند، وجود پاراشوت الزامی است تا در صورت پاره شدن سیم ‌بکسل، ایمنی کابین تضمین شود.

۲. تفاوت پاراشوت آسانسور هیدرولیک با آسانسور کششی چیست؟

تفاوت اصلی در مکانیزم عملکرد و نوع فعال‌سازی است. در آسانسورهای کششی، پاراشوت با افزایش سرعت ناگهانی و از طریق گاورنر فعال می‌شود، در حالی که در آسانسورهای هیدرولیک (به‌ویژه مدل‌های غیرمستقیم)، پاراشوت در صورت شل شدن یا پارگی سیم‌بکسل عمل می‌کند.

۳. چگونه می‌توان از سالم بودن پاراشوت آسانسور اطمینان حاصل کرد؟

بازرسی دوره‌ای و تست‌های ایمنی مهم‌ترین راه برای اطمینان از عملکرد صحیح پاراشوت آسانسور هیدرولیک است. این تست‌ها شامل بررسی وضعیت ریل‌های راهنما، سیم‌بکسل‌ها، اهرم فعال‌سازی و فک‌های قفل‌کننده است. همچنین، در آسانسورهای مدرن، سنسورهای کنترلی وضعیت پاراشوت را به تابلو فرمان ارسال کرده و در صورت وجود خطا، هشدار می‌دهند.